Joseph Kessels: ‘geloof in eigen kunnen’

Je zou willen dat elke leerling een mentor heeft als Joseph Kessels. Op 3 oktober 2017 konden we van hem genieten bij De Balie in Amsterdam. Zijn lezing van ongeveer een uur is hier te zien.
Gerard Wegman heeft uitgebreid verslag gedaan van de avond.
Voorafgaand aan de avond besteedde NRC aandacht aan zijn gedachtengoed in dit artikel.

Zijn uitgebreide kennis en ervaring over leren in allerlei settingen past hij deze avond met name toe op het reguliere primair en voortgezet onderwijs. Elke zin bevat stof om over na te denken en met elkaar over te spreken. Zo ook zijn pleidooi voor een grotere diversiteit in formele uitkomsten en opbrengsten van reguliere onderwijsprogramma’s. Interessant is de dubbele toepassingsmogelijkheid: in onderwijsprogramma’s voor leerlingen en in arbeidsorganisaties voor leerkrachten en leidinggevenden.
De lezing verdient een plaats in lerarenopleidingen en school-studiedagen.

Uitspraken die indruk maakten:
‘Taak van school is om kinderen bloot te stellen aan gevarieerde en veilige ervaringen’.
‘Jongeren die uit het onderwijs vallen, vallen niet uit Nederland. Voor hen die uit het onderwijs vallen, is een leven lang leren, levenslang’.
‘Een school voor middelbaar onderwijs is vooral een fijne hangplek met gelijkgestemden’.
‘Na eindexamen boekentas in vlaggenmast is vorm van protest: dit nooit meer!’
‘Je kunt niet slim zijn tegen je zin’.
‘Je kunt alleen volledig verantwoordelijk zijn, als je er zelf voor hebt gekozen’.
‘Mensen zetten zich volledig in als je een beroep doet op hun bekwaamheid en je kunt alleen expert worden als je zelf het domein kiest’.
‘Het expertniveau bereik je met 10.000 uur oefenen, daarvoor zijn concentratie en discipline nodig. Die kun je alleen opbrengen voor een domein dat je zelf hebt gekozen’.

Aan het einde kwam uit de zaal de vraag ‘wat zou ik morgen op mijn school kunnen doen om uw gedachtengoed in de praktijk te brengen?’ Kessels verwees naar de vernieuwingsscholen die ervaringen hebben opgedaan. Zijn verwijzing wil ik graag aanvullen met twee concrete suggesties die een school min of meer morgen kan toepassen:

  1. Cijfers afschaffen
    Het afschaffen van het geven van cijfers voor toetsen en op rapporten is een breekijzer om formatieve toetsen de functie terug te geven waarvoor ze waren bedoeld: geven van informatie en feedback aan leerling over zijn ontwikkeling en aan leerkracht over zijn onderwijs.
    Scholen kunnen het geven van cijfers afschaffen voor alle toetsen behalve de eindtoets basisonderwijs en het eindexamen voortgezet onderwijs (die vallen onder wettelijk regiem).
    Cijfers hebben nadelen: ze bevatten geen inhoudelijke informatie over het leren van de leerling, ze vergelijken leerlingen met elkaar/de standaardnorm, in plaats van met je persoonlijke ontwikkeling en ze verleiden tot allerlei risicovolle toepassingen en analyses.
  2. Praktijkexperts als gastdocenten
    Breng de gevarieerde samenleving in de school, bijvoorbeeld door wekelijks/dagelijks praktijkmensen als gastdocent in te zetten.
    Nog meer van het gedachtengoed van Kessels is toe te passen in een reguliere school door een combinatie van thematisch onderwijs, persoonlijke leerplannen, excursies en gastdocenten. Hier vindt u een voorbeeld van activiteiten, excursies en gastdocenten uit een onderwijsprogramma van een basisschool (De School). Het betreft een programma van tien weken over het thema Communicatie.